دوشنبه, 20 آبان 1398 10:29

ضرورت توجه علمای طراز اول به اجتهاد اشتراکی

(0 votes)



سید ثاقب اکبر نقوی

تحریر: سید ثاقب اکبر نقوی

چند صباحی است زمزمه هایی درباره اهمیت اجتهاد اشتراکی در محافل علمی و دینی به صورت جدی و فراگیر شنیده می شود . البته تا کنون پیشرفت چندانی در این حوزه صورت نگرفته است و مردم کما فی سابق برای رفع مسائل شرعی و فقهی به سوی مجتهدین به صورت انفرادی رجوع می کنند . ساختار سیاسی و حکومتی کشورهای اسلامی به گونه ای است که رجوع مردم به سوی علما و فقها برای حل مسائل دینی کاهش یافته است . با همه این تفاسیر مردم دیندار همچنین برای دریافت پاسخ مسائل شرعی خود به علمای طراز اول رجوع می کنند اما این رجوع به صورت انفرادی است و ممکن است جواب قانع کننده ای دریافت نکنند که در این صورت میتواند عواقب سوء برای مردم بوجود آید .

در عصر جدید و تکنولوژی نو که مسلمانان در کشورهای مختلف جهان به دلیل مشغولیتهای معیشتی فرصت چندانی برای مطالعات موضوعات دینی و مذهبی ندارند بر اساس شرایط موجود با مسائل دینی و شرعی مختلف روبرو می شوند . به همین دلیل است که مسائل و موضوعات شرعی ، دینی و فقهی نیز افزایش قابل توجهی یافته به نحوی که علمای طراز اول نمیتوانند بر شاخه های مختلف علوم دینی تسلط کافی داشته باشند در چنین شرایطی هر یک از علما بنابر علایق شخصی تنها در یک حوزه صاحب بصیرت می شوند و مسیر مهارت را طی می کنند . در چنین اوضاع و احوالی تشکیل شورای فقهی به امری ضروری تبدیل شده است یعنی شورایی مشتکل از همه علمای طراز اول و کارشناسان که هر یک در یک حوزه علمی و دینی مهارت داشته باشند .

برای روشن شدن مطلب به چند مثال اشاره می کنیم ...

الف ) یک مقلد از یک فقیه پرسید: اغلب اوقات در زمان مسواک زدن خون از دندانها و لثه ها جاری می شود ایا میتوانم در زمان اقامت در مکه مکرمه دندانها را مسواک بزنم فقیه نیز در جواب گفت : خیر .

البته فقیه با توجه به اینکه خون ریزی در مکه مکرمه حرام است جواب قطعی را داده است که البته استثناهایی هم وجود دارد . اما باید بگویم که مکه مکانی امن برای همه تصور می شود بنابراین ریختن خون جانور در محدوده مکه حرام است و در زمانهای قدیم کسی نمیتوانست در مکه و اطراف آن حیوانی را شکار کنند . حتی قطع درخت یا حتی یک شاخه گیاه نیز در محدوده مکه جایز نمی باشد . این مکان مقدس نمونه بارزی از امنیت و ثبات نسبت به دیگر نقاط جهان تصور می شود و هر کس که وارد حریم این منطقه شود در امنیت کامل بسر خواهد برد به همین دلیل است که حتی قطع یک شاخه درخت نیز قدغن شده است .

یقینا شخصی که به بیماری دندان و لثه گرفتار شده است و در هنگام عمل مسواک از دندانهایش خون جاری می شود . در چنین حالتی شخص بیماری نیاز دارد تا دهانش را تمیز نگاه دارد و به صرف اینکه خون از لثه هایش سرازیر می شود نمیتوانیم مسواک زدن وی را قدغن کنیم .

ب ) یک مقلد از فقیهی پرسید که انسان اگر بر ماه قدم بگذارد چگونه باید نماز خود را اقامه کند فقیه در جواب گفت : به طرف زمین باید رو کرد و نماز خواند . از طرز جواب این فقیه این طور استنباط می شود که انسانی که در زمین زندگی می کند نیز باید به طرف ماه نمازش را ادا کند . بنابراین این نحو جواب درباره این نوع سوالات ویژه قانع کننده نیست .

ج) یک پشتو ن زبان از یک فقیه گفت : آیا میتوانم میوه گیلاس که در زمان پشتون به آن "زقوم " میگویند بخورد . فقیه بلافاصله جواب داد خیر . فقیه در ادامه گفت : چون گیلاس به زبان پشتون زقوم است بنابراین در قرآن خوردن زقوم میوه جهنمی است ممنوع اعلام شده است.

بنابراین سوالات بی شماری درباره موضوعات مختلف از جمله بانک ، امور مالی در حوزه اقتصاد و یا حتی درباره عقد ، طلاق یا خلع وحود دارد که هر یک از مجتهدین با توجه به نحوه ادای سوالات جوابهای مختلفی می دهند .

از سوی دیگر بیشتر مفتی ها و علمای طراز اول با بیشتر احکامات در دادگاهها مخالفت می کنند و آن را خلاف شرع می دانند . به همین دلیل است که بیشتر علمای طراز اول به این نتیجه رسیده است که هر یک از علما نمیتوانند در همه حوزه ها به مهارت لازم دست پیدا کنند . بنابراین هر یک از علما باید در یک حوزه به تخصص دست یابند . بنابراین موضوع اجتهاد اشتراکی بیشتر از هر زمانی محسوس می شود برای این هدف باید شورای اجتهاد تشکیل شود در این شورای فقها و علمای طراز اول باید نظر دانشمندان علوم جدید را نیز جویا شوند تا بتوانند جوابی قانع کننده و از روی دلایل علمی و دینی به مقلدین بدهند .

آیت الله شهید مرتضی مطهری 60 سال پیش در کتاب 10 گفتار به اهمیت اجتهاد اشتراکی پرداخته بود . وی می گوید در دنیا پیشرفته فکر و عمل انفرادی ارزش چندانی ندارد . همه علما و اندیشمندان دینی در اقصا نقاط جهان در پنج قاره جهان با یکدیگر درباره مسائل علمی دینی به تبادل نظر می پردازند . این تبادل نظرها باعث می شود که موضوعات علمی مورد کنکاش و بررسی دقیق قرار گیرد .

متاسفانه در زمان کنونی چشم انداز خوبی برای تشکیل شورای علمای طراز اول و فقیهان دیده نمی شود هر یک از علما و فقها تنها سعی می کنند به صورت انفرادی وظایف مذهبی و دینی خود را انجام دهند در چنین وضعیتی مردم نمیتوانند از جانب این دسته از علما جواب قانع کننده ای دریافت کنند .

اگر شورای علمی فقها تشکیل شود و طی آن اصول و ضوابط خاص در آن از وی علما و فقیهان تدوین شود نه تنها این نوع اقدام میتواند به پیشرفت علم فقه و دیگر علوم کمک کند بلکه مردم نیز از پاسخ متفاوت درباره موضوعات و مسائل مشابه سرگردان نخواهند شد .

در پاکستان شورای عقیدتی اسلامی میتواند در این زمینه نقش مهمی را ایفا کنند زیرا که علما و فقیهان درجه اول در این شورا عضویت دارند . در بسیاری از کشورهای اسلامی نیز موسسات و نهادهای دینی میتوانند نقش مهمی در این زمینه ایفا کنند . با توجه به گسترش نظام مادی گرایی در جهان جهان اسلام مردم تحت تاثیر این نظام باطل هر روز از علما فاصله می گیرند بویژه اینکه بسیاری از سوالات علمی و دینی به شرایط تازه بر میگردد و زمانی که مردم از جواب علما جواب قانع کننده دریافت نمی کنند در چنین وضعیتی جایگاه علماء مراحل سراشیبی را طی می کند . با این حال هنوز باید اقدامات متقابل و جدی در این زمینه صورت گیرد و تا رسیدن به هدف مورد نظر راه طولانی در یش است .

Read 20 times Last modified on دوشنبه, 04 آذر 1398 04:27

Leave a comment

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

جستجوی مقاله

تقویم

« December 2019 »
Mon Tue Wed Thu Fri Sat Sun
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31